Hanno van Dijk en de Afscheiding in Midwolda

De Afscheiding in Midwolda ging met veel moeilijkheden gepaard.
De Hervormde dominee, Cramer von Baumgarten, was het weliswaar niet eens met wat er in de Hervormde kerk gebeurde, maar moest helemaal niets van die "separisten" hebben. De Afscheidenen werden in het begin streng beboet als ze in een huis met meer dan 19 man vergaderden o.l.v. een "oefenaar". Ds.Hendrik de Cock kwam soms (per postkoets en trekschuit) naar Midwolda om Doop en Avondmaal te bedienen.
Hij institueerde de gemeente waarschijnlijk in april 1836.
Niet alle gemeenteleden woonden in Midwolda, verscheidene ook in Oostwold of in de Winschoter Bovenburen of in Scheemda of Eexta.
Op zondag 4 september 1836 werd "in de tot Gods waarachtige dienst wederkerende Christelijk Gereformeerde gemeente Midwolda" voor het eerst het Avondmaal bediend door H.de Cock, "onze geliefde Herder en Leeraar".
Er waren 31 Avondmaalsgangers, wan wie de namen zijn bewaard gebleven. Onder de Avondmaalsgangers worden genoemd: Hanno J.van Dijk en Hilke Wolderink, de opa en oma van Hilke van Dijk, 2e vrouw van Jan Hekman.
De gemeente in Midwolda is lange tijd herderloos gebleven. Pas in 1866 kregen ze een eigen predikant, ds.J.Groenewegen.
Hij is 6 jaar gebleven. In die tijd zijn in Oostwold Jakob en Antje Hekman geboren. Zij zullen dus wel door deze predikant zijn gedoopt.

Edsko Jan Hekman en de Afscheiding in Scheemda

"In 1835 telde de veenkolonie Sappemeer 3000 en het grotere Hoogezand 5400 inwoners. De meeste Afgescheidenen woonden echter in Sappemeer (en het bijbehorende Kalkwijk).
……….
Na de circulaire van 20 november 1834, waarin aandacht werd gevraagd voor illegale godsdienstoefeningen, stroomde de kennisgevingen van verboden godsdienstige samenkomsten in de hele provincie Groningen bij de Gouverneur binnen. Hieraan kunnen we – wat Hoogezand-Sappemeer en omstreken betreft – de volgende gegevens ontlenen:
………………
We beschikken over een rapport van de toenmalige burgemeester van Sappemeer C.Hartman Busman.
Deze meldt 14 juli 1835 aan de Gouverneur:

Gisteravond ongeveer te 7 uur geïnformeerd wordende, dat de gewezen predikant van Ulrum, de Cock, ten huize van Koene Jans Vegter, broodbakker alhier, godsdienstoefening zou houden en kinderen zou dopen, begaf ik mij derwaarts. Bij mijn komst vond ik in verscheiden vertrekken en in de tuin achter het huis 22 personen, zowel mannen als vrouwen – de Cock was evenwel nog niet daar – maar toen hij enige ogenblikken daarna het huis binnenkwam, vroeg ik hem of het de waarheid was, dat hij voornemens was alhier een godsdienstoefening te houden, waarop hij mij antwoordde dat dit zijn voornemen was. Ik zei hem daarop, dat ik zulks niet kon toelaten en dat ik de stelligste bevelen had om zulks met alle mogelijke middelen te beletten. Hij antwoordde mij, dat hij meende, dat wanneer de vergadering het getal van 19 personen niet te boven ging, de wet zulks niet verbood. Na een langdurige woordenwisseling (terwijl zich intussen voor het huis wel 200 mensen uit nieuwsgierigheid verzameld hadden) gelukte het mij echter hem van zijn voornemen te doen afzien, en ongeveer 8 uur ging hij heen. Om 9 uur echter rapporteerde mij de veldwachter, dat de Cock ten huize van een andere broodbakker alhier, met name Kars Frederiks Wormnest, godsdienstoefening hield en kinderen doopte; mij dadelijk derwaarts begeven hebbende, vond ik aldaar de Cock, zittende te roken met nog zeven andere personen, waaronder twee vrouwen, ieder met een kind. Op mijn aanmaning uiteen te gaan, hebben zich drie van de voormelde personen verwijderd. De vier overigen weigerden zulks echter, voorgevende, dat zij daar op visite waren. En daar zij rustig waren en niets uitvoerden, meende ik dan ook hier geen geweld te moeten gebruiken. De Cock is deze nacht ten huize van voorzeide bakker gebleven en hedenmorgen om 9 uur weer naar Wildervank vertrokken, vanwaar hij ook naar herwaarts gekomen was. Ik heb gemeend Uwe Excellentie te berichten, dat die Secte hier al meer en meer toeneemt en dat, zo men in de noodzakelijkheid zou komen om die bijeenkomsten met geweld te doen uiteengaan, de plaatselijke politie als bestaande uit één veldwachter, daartoe op verre na niet toereikend is.

In deze veenkolonie werd de "Cocksiaanse" gemeente "gesticht" op 25 juli 1835. Jammer genoeg ontbreken de kerkeraadsnotulen van die eerste jaren; ze beginnen pas bij 1849, daardoor weten we er weinig van .
     (Wel weten we dat Koene Jans Vegter ook zijn handtekening heeft staan onder de "Acte van Afscheiding en Weederkeer" te Sappemeer)
……………
De erkenning als gemeente werd 8 mei 1843 verkregen. Volgens het verzoekschrift werd gekerkt in een gebouw, staande te Sappemeer noordzijde; eigenaar Berend Roelfs Berg.
…………
In de jaren 1846-'47 heerste – zoals bekend – de beruchte aardappelziekte. Maar economisch moeilijke jaren behoeven niet altijd slecht voor het godsdienstig leven te zijn.
In elk geval werd de kerk in Sappemeer te klein, zodat men moest omzien naar een nieuwe plaats van samenkomst.
…………….
Een jaar later kocht de kerkeraad, bestaande uit de ouderlingen Roelof Jacobs Berg en Koene Jans Vegter ……………. voor ƒ2500 de doopsgezinde kerk aan de weg naar Kleinemeer, zodat er vanaf mei 1851 tenminste geen ruimteprobleem meer was".

Ten huize van Koene Jans Vegter zijn in het begin vaak godsdienstoefeningen gehouden, waar Ds. Hendrik de Cock voorging. Zulke samenkomsten mochten volgens een overigens verouderde verordening, nog stammend uit de Franse tijd, door niet meer dan 19 personen bijgewoond worden.

anekdote

Als bij een controle door de veldwachter het aantal aanwezigen het getal van 19 te boven ging, moesten de kinderen snel onder moeders wijde rokken kruipen, opdat de veldwachter niet meer dan 19 neuzen kon tellen.

Koene Jans Vegter had eens moeten weten dat zijn kleinzoon Koene Vegter, de zoon van Allie Koenes Vegter, in 1889 zou trouwen met een kleindochter van Ds.Hendrik de Cock !